Centralne Biuro Antykorupcyjne opublikowało „Informację o wynikach działalności CBA w 2025 roku”. Choć widmo rozwiązania Biura na razie zniknęło po wecie wobec Ustawy w tej sprawie, da się łatwo zauważyć, że Rząd RP realnie wygasza aktywność służby, a walka z korupcją i innymi patologiami słabnie…
W sprawozdaniu, jak co roku, ujęte zostały najważniejsze dane dotyczące działań służby: realizacje kluczowych zdań, statystyka, współpraca z instytucjami krajowymi i zagranicznymi, edukacja i prewencja oraz działania wspomagające. Jak wynika z sprawozdania CBA, w obszarze walki z przestępczością korupcyjną prowadzonych było 325 postępowań przygotowawczych, w trakcie których 257 osób miało status podejrzanego. W związku z tymi sprawami zabezpieczono mienie o wartości ponad 40,78 mln zł, 179,8 tys. euro, 15,8 tys. dolarów oraz 2,1 mln czeskich koron. Do końca 2025 r. zakończono 98 śledztw, w tym 44 – aktem oskarżenia. Z kolei, jeśli chodzi o przestępstwa gospodarcze ze szczególnym uwzględnieniem uszczupleń podatku VAT i akcyzy oraz proceder prania pieniędzy dane przedstawiają się w następujący sposób: w 2025 r. wszczęto 76 śledztw w zakresie wyłudzeń skarbowych, łącznie CBA prowadziło 120 postępowań przygotowawczych, w wyniku których 656 osób uzyskało status podejrzanego. W tych sprawach, zabezpieczono mienie o wartości blisko 93,48 mln zł, 143,8 tys. euro, 4,6 tys. dolarów oraz ponad 2,1 mln koron. Do końca 2025 r. zakończono 67 śledztw w tym obszarze. Szacunkowe straty Skarbu Państwa z tytułu wyłudzeń skarbowych ujawnione w 2025 r. wyniosły łącznie ponad 298,5 mln zł.
W 2025 r. jednostki organizacyjne CBA prowadziły 551 spraw operacyjnych (czyli o 87 mniej niż w 2024 r. i o 200 mniej niż w 2023 r.). W 2025 r. prokuratura wszczęła i powierzyła do prowadzenia CBA 337 postępowań przygotowawczych. W 168 przypadkach śledztwa prowadzono na podstawie materiałów przekazanych prokuraturze przez CBA, zaś 169 na materiałach pozyskanych przez prokuraturę z innych źródeł. Najczęściej – w 187 przypadkach – podstawą wszczęcia prowadzonych postępowań przygotowawczych było wyłączenie materiałów z innych postępowań, a tylko w 34
przypadkach – materiały uzyskane w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych.
W wyniku prowadzonych w 2025 r. śledztw zatrzymano 328 osób. 791 podejrzanym przedstawiono zarzuty. Zastosowano 1 108 środków zapobiegawczych. Najczęściej stosowano środki wolnościowe, tj. dozór policji, zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonymi osobami oraz poręczenie majątkowe. Jak czytamy w sprawozdaniu CBA, zakończono 315 postępowań przygotowawczych. Wniesieniem aktu oskarżenia zakończyło się 137, a umorzeniem – 107 , w tym 44 – umorzeniem warunkowym. W prowadzonych postępowań przygotowawczych zabezpieczono mienie o łącznej wartości ponad 357,5 mln zł, ponad 230 tys. euro oraz 25,5 tys. dolarów. Z kolei, wartość ujawnionej szkody w mieniu Skarbu Państwa to ponad 337,8 mln zł oraz 2,3 mln dolarów.
Kolejnym punktem w „Informacji CBA o wynikach z działalności w 2025 r.” są działania kontrolne: funkcjonariusze prowadzili 77 kontroli, 556 analiz przedkontrolnych oraz 620 spraw kontrolnych. W tym obszarze Biuro ujawniło szkodę w mieniu Skarbu Państwa lub narażenie na powstanie takiej szkody w wysokości ponad 353,6 mln zł. Z kolei jeśli chodzi o sprawy kontrolne, to w 2025 r. w CBA prowadzonych było 620 spraw kontrolnych. W 2025 roku prowadzono w CBA 71 spraw analitycznych, z czego zakończonych zostało 12. Wszczęto 21 nowych spraw. Rezultatem działalności analitycznej Biura było przygotowanie 1 016 produktów analitycznych (raporty specjalne, informacje sygnalne itp.). W efekcie działań pracy analityków Biura skierowano 2 zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz 2 wnioski o wpis na listę osób i podmiotów objętych sankcjami.
Biuro prowadziło osłonę w stosunku do 55 przedsięwzięć, z których wobec 17 zakończono działania. Osłoną objęto 24 nowe przedsięwzięcia (wpłynęło 35 wniosków dot. objęcia osłoną antykorupcyjną). Do nowych przedsięwzięć objętych osłoną należą m.in.: nabór na stanowisko Prezesa Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości; Budowa Baltic Gigafactory AI; oraz prace legislacyjne nad projektem ustawy o inwestycjach i kredycie mieszkaniowym „Pierwsze klucze”.
W ustawie budżetowej na rok 2025 – CBA została przyznana kwota w wysokości 329 035 tys. zł oraz dodatkowo 120 tys. zł z MON na realizację zadań obronnych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2025 r. w jednostkach organizacyjnych CBA pełniło służbę i świadczyło pracę 1 101 osób, w tym 916 funkcjonariuszy oraz 185 pracowników.
Treść dokumentu wskazuje także na sprzeczności i destabilizację, do jakiej doprowadziły wspomniane na wstępie próby likwidacji CBA. Szef Biura Tomasz Strzelczyk we wstępie do informacji zwraca bowiem uwagę na podjętą przez służbę reformę systemu oświadczeń majątkowych, którymi – zgodnie z planem rządu – miała się po likwidacji CBA zajmować Krajowa Administracja Skarbowa. Szef Biura wskazał jednak, że to jego formacja „na polecenie Ministra Koordynatora Służb Specjalnych podjęła się przeprowadzenia kompleksowej reformy systemu oświadczeń majątkowych”. Strzelczyk dodał, że „Biuro opracowało projekt ustawy o oświadczeniach o stanie majątkowym, który wprowadza nowe regulacje dotyczące zakresu i formy składanych informacji, a także precyzyjne wymagania funkcjonalne dla systemów teleinformatycznych stanowiących narzędzia zarówno do składania oświadczeń majątkowych, jak i ich późniejszej, zaawansowanej analizy”. W sprawozdaniu podkreślono także, że projektowane rozwiązania dotyczące oświadczeń majątkowych obejmowały konsolidację rozproszonych regulacji prawnych oraz wdrożenie jednolitych rozwiązań organizacyjnych i teleinformatycznych, w tym jednolitego elektronicznego formularza oświadczenia majątkowego. Już na wstępie Sprawozdania widać, w jak trudnej i niejednoznacznej sytuacji działać musi obecnie Centralne Biuro Antykorupcyjne.
WNIOSKI ZE SPRAWOZDANIA
„Informacja o wynikach działalności CBA w 2025 roku” nie jest dokumentem szczegółowym, który ujawniać będzie działania, mechanizmy czy metody pracy Biura, jednakże same dane liczbowe mogą wskazać na podejście chociażby do prowadzonych śledztw, na to jaki nacisk położony jest na śledztwa wszczęte na podstawie materiałów uzyskanych w wyniku czynności operacyjno-rozpoznawczych czy czynności analityczno-informacyjnych. Jakie wnioski można wyciągnąć na podstawie analizowanego materiału?
CBA chwali się, że w ubiegłym roku w obszarze prowadzonych postępowań przygotowawczych osiągnęło największe od dziesięciu lat wyniki. Niestety te stwierdzenia nie do końca oddają realia pracy służby – duża liczba prowadzonych postępowań przygotowawczych wcale nie musi przekładać się na ich jakość i wyniki. Co więcej, na podstawie przedłożonego raportu, można zauważyć że pomimo dużej liczby prowadzonych przez CBA w 2025 r. śledztw, nastąpił spadek ich jakości i ciężaru gatunkowego, szczególnie w odniesieniu do spraw rozpoczętych w ubiegłym roku. Na powyższe wskazuje m.in. bardzo niewielka ilość nowych postępowań przygotowawczych, w których stawiane są zarzuty osobom ze środowisk rządzących. I to zarówno na szczeblu samorządowym jak i administracji rządowej. Co więcej, sprawozdanie nie pokazuje żadnych przykładów konkretnych spraw, w których CBA dokonało w 2025 r. realizacji procesowych, stawiając zarzuty i zabezpieczając mienie pochodzące z przestępstwa u konkretnych osób i podmiotów. Ogłaszanie sukcesu jedynie na podstawie statystyki jest formą propagandy sukcesu, która nie może przesądzać o ocenie efektywności działań Biura.
W obszarze działań operacyjnych i śledczych rzuca się w oczy fakt, że większość z prowadzonych w roku 2025 śledztw zostało wszczętych w wyniku wyłączenia materiałów z innych prowadzonych spraw. Jest to zjawisko tzw. pączkowania śledztw i, choć prawo oczywiście dopuszcza możliwość wyłączenia materiałów z jednego śledztwa i rozpoczęcia w oparciu o nie nowego postępowania przygotowawczego, to zaburza to statystyki sprawiając wrażenie dużego obłożenia i dużego uzysku działań Biura. W rzeczywistości natomiast pączkowanie śledztw prowadzić może do odwrotnych skutków – zdarza się, że tego rodzaju działania prowadzą do rozmycia się pierwotnie prowadzonych spraw i osłabienia jakości oraz intensywności działań śledczych w jego głównych wątkach, a czasami wręcz celowego wyłączania wątków kluczowych i ważnych aby skierować je na boczne tory. Znów więc mamy do czynienia z żonglowaniem liczbami, które wcale nie muszą być jednoznaczne. Kolejny istotnym elementem budzącym wątpliwości jest bardzo mała ilość śledztw (tylko 3 śledztwa!), których podstawą wszczęcia jest tzw. materiał własny, w szczególności ten pochodzących z czynności operacyjno-rozpoznawczych. Bardzo źle wygląda statystyka śledztw wszczętych na podstawie procedury kontrolowanego wręczenia lub przyjęcia korzyści majątkowej przewidzianej w art. 19 ustawy o CBA, gdyż według raportu była przez cały rok przeprowadzona tylko jedna taka procedura! Śledztw według danych z raportu prowadzono 791, z czego wszczętych zostało 337 zaś zakończonych 315. W 137 zakończonych śledztwach został skierowany do sądu akt oskarżenia, natomiast 107 zostało umorzonych, 27 zakończono w inny sposób, przekazano do innych organów, włączono do innych postępowań, zaś 44 zakończono umorzeniem warunkowym. Umorzenie warunkowe to procedura, którą można zakończyć postępowanie w sprawach mniejszej wagi, gdzie stopień społecznej szkodliwości czynu nie jest znaczny, a wyrządzona przez sprawcę szkoda niewielka. I tu należy zadać pytanie: jakiego rodzaju sprawy prowadziło CBA, które można było zakończyć w ten właśnie sposób? Ujęcie tych danych w Sprawozdaniu wskazuje na sporą liczbę spraw o błahym znaczeniu, które powinny być rozpoznawane i prowadzone raczej przez Policję, a nie wyspecjalizowaną służbę
antykorupcyjną.
Dodajmy do tego zaskakujące wnioski płynące z liczby śledztw i podejrzanych, które wskazują na niską efektywność działań Biura. Zaskakuje fakt, że liczba podejrzanych jest tożsama z liczbą prowadzonych śledztw i wynosi 791. Dla porównania, w 2019 roku w 583 prowadzonych śledztwach, zarzuty postawiono 804 podejrzanym, natomiast w 2021 roku postawiono zarzuty 869 podejrzanym w prowadzonych w 694 śledztwach, czyli przy zdecydowanie mniejszej ilości śledztw postawiono zarzuty większej ilości podejrzanym. Gdy weźmiemy do tego pod uwagę środki zapobiegawcze stosowane w prowadzonych śledztwach, to zobaczymy, że dominuje poręczenie majątkowe zastosowane wobec 284 osób. Dla porównania w 2019 roku było 396 poręczeń. Znacznie gorzej wygląda natomiast statystyka osób, wobec których zastosowano najdotkliwszy środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania – środek ten zastosowano w śledztwach prowadzonych przez CBA w 2025 r. wobec 54 osób. Dla porównania w 2019 roku aresztów w sprawach prowadzonych przez CBA było 145, w 2023 roku zastosowanych aresztów było 71. Skala decyzji o tymczasowym areszcie jest istotna, bowiem wskazuje na rangę spraw, którymi zajmuje się Biuro. Przypomnijmy, że ten środek zapobiegawczy zależy od decyzji sądu, a nie służby. Jeśli więc w 2025 roku środek ten był stosowany tak mało razy, jest to jasna sugestia, że sprawy realizowane przez CBA miały w ocenie sądów mniejszą rangę. Przy ocenie działań CBA w 2025 roku ta dana statystyczna pokazuje więc bardzo wyraźnie spadek ilości spraw o dużym ciężarze gatunkowym. Jeżeli skrzyżujemy tę obserwację z cytowanymi wcześniej statystykami dotyczącymi spraw warunkowo umorzonych to mamy spójny wniosek dowodzący, że CBA zajmuje się sprawami mniejszej wagi niż wynikałoby to z roli Biura w systemie bezpieczeństwa narodowego.
Biuro wskazuje, że w ramach działań kontrolnych przeprowadzono 77 wszystkich kontroli, czyli zarówno kontroli oświadczeń majątkowych, jak i kontroli decyzji gospodarczych dotyczących rozporządzania mieniem publicznym. Kontrole poprzedzono przeprowadzeniem 556 analiz przedkontrolnych. Dla porównania w 2019 roku przeprowadzono 192 kontrole oraz 919 analiz przedkontrolnych. Jeżeli przyjrzeć się temu obszarowi aktywności CBA to można zauważyć, że kontroli wszczętych w 2025 r. było 40, z czego 34 były kontrolami doraźnymi a jedynie 6 planowymi. Większość (aż 29) z wszczętych kontroli dotyczyło obszaru kontroli oświadczeń majątkowych, natomiast pozostałe 11 dotyczyło kontroli decyzji gospodarczych. Biuro wykazywało zbyt małą aktywność w tym obszarze, w szczególności właśnie w sprawie kontroli decyzji wiążących się z rozporządzaniem środkami publicznymi. CBA prowadzi bardzo dużo analiz, one jednak nie przekładają się na kontrole formalnie wszczynane w trybie ustawy o CBA.
Spośród prowadzonych kontroli oświadczeń majątkowych większość, bo aż 26, dotyczyło kontroli oświadczeń majątkowych samorządowców gminnych i osób zatrudnionych w jednostkach podległych gminom, kolejnych sześć dotyczyło samorządów powiatowych i wojewódzkich (równo po trzy). Natomiast według sprawozdania przeprowadzono kontrolę oświadczenia majątkowego tylko jednej (!) osoby zakwalifikowanej do kategorii kierownicy i pracownicy urzędów państwowych. Nie wiadomo dokładnie osoby z jakiego szczebla dotyczyła ta kontrola, jednak wniosek w tym zakresie nasuwa się taki, że CBA w zasadzie nie przeprowadza kontroli oświadczeń majątkowych ministrów, sekretarzy stanu i urzędników wysokiego szczebla administracji rządowej. Przeprowadzono również tylko pięć kontroli oświadczeń majątkowych parlamentarzystów, co jest liczbą stanowczo za małą. Biuro nie podało informacji czy oświadczenia majątkowe wszystkich parlamentarzystów zostały poddane analizom przedkontrolnym i w ich wyniku wytypowano pięć oświadczeń majątkowych, które wzbudzały wątpliwości do formalnej kontroli. Za wysoce niewystarczającą liczbę kontroli oświadczeń majątkowych sędziów i prokuratorów, których w ciągu całego roku przeprowadzono zaledwie dwie. Jeżeli chodzi o stan kadrowy CBA, to w na koniec 2025 r. wynosił on w sumie 1101 osób, w tym 916 funkcjonariuszy i 186 pracowników. Dla porównania w rekordowym 2019 roku stan kadrowy wynosił 1360 osób, z tego 1194 funkcjonariuszy i 166 pracowników. W 2022 roku stan kadrowy wynosił 1271 osób, w tym 158 pracowników. Można zauważyć, że w ostatnich kilku latach nastąpiło zmniejszenie stanu osobowego CBA o niemal dwadzieścia procent. Dodatkowo procentowo zwiększyła się ilość pracowników w stosunku do funkcjonariuszy. Dodatkowo, w 2025 r. odeszło ze służby 75 osób – w tym 58 funkcjonariuszy i 17 pracowników. Przyjęto zaś do służby i pracy w CBA tylko 63 osoby – 51 funkcjonariuszy i 12 pracowników. Regres stanu osobowego trwa, co należy wiązać także z niestabilnymi warunkami służby utrzymującymi się w całym 2025 roku.
Czy w sprawozdaniu za 2025 rok można doszukać się sukcesów? Zaskakująco dobrze wygląda statystyka dotycząca wartości mienia zabezpieczonego w sprawach prowadzonych przez CBA. Wartość zabezpieczonego mienia wynosi według sprawozdania 357,5 mln zł. Dla porównania w 201 wynosiła 374 mln zł, w rekordowym 2018 r. – 448 mln zł, w 2021 r. – 232 mln zł. Wyniki z 2025 są wysokie, choć trzeba wskazać, że analiza danych liczbowych ze sprawozdania wskazuje na rozdźwięk, ponieważ podana na końcu suma jest wyższa od wskazanych wcześniej w raporcie liczb cząstkowych dotyczących wysokości zabezpieczonego mienia przyporządkowanych do konkretnych kategorii działań śledczych. Raport wskazuje, że w obszarze prowadzonych spraw dotyczących przestępstw korupcyjnych, zabezpieczono mienie w wysokości 40,7 mln zł. Natomiast odnośnie spraw dotyczących przestępstw gospodarczych, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw podatkowych, wartość zabezpieczonego mienia wyniosła bez mała 91 mln zł. Daje to w sumie wartość nieco ponad 131 mln zł. Gdzie podziała się pozostała kwota? Różnica wynosi ponad 235 mln zł. Czy wkradła się tu
jakaś pomyłka, czy jest to niedopatrzenie? Ta luka budzi wątpliwości w zakresie ostatecznych danych
dotyczących tego obszaru działań CBA.
Pozytywnie ocenić należy obszar aktywności Biura odnoszący się do prowadzonych w ramach szeroko rozumianej działalności prewencyjnej procedur tzw. osłony antykorupcyjnej, którą w roku 2025 prowadzono wobec 55 przedsięwzięć związanych z różnymi projektami realizowanymi przez ministerstwa, urzędy centralne, agencje rządowe czy spółki z udziałem skarbu państwa. Bardzo dobrą praktyką jest wymienienie w sprawozdaniu wszystkich procedur objętych osłona antykorupcyjną w roku 2025. Pozwala to ocenić, czy procedury są wszczynane rzeczywiście wobec istotnych projektów realizowanych przez państwo. Projekty objęte osłoną powinny bowiem dotyczyć strategicznych obszarów funkcjonowania państwa. Działania osłonowe są kluczowe dla stabilności i bezpieczeństwa RP oraz wiążą się z wydawaniem bardzo dużych środków publicznych. Na pochwałę zasługuje szczególnie objęcie osłoną antykorupcyjną wspólnie z ABW dwóch projektów – budowy elektrowni jądrowej w Lubiatowie oraz projekt budowy fabryki nitrocelulozy. Można powiedzieć śmiało, że oba mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i rozwoju państwa. Sprawozdanie roczne ze względów oczywistych nie jest dokumentem, który będzie szczegółowo opisywał działania jakie podejmuje Centralne Biuro Antykorupcyjne w obszarze osłony antykorupcyjnej. Zasadnym byłoby zadanie pytań szczegółowych Szefowi CBA chociażby podczas posiedzenia Sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych dotyczących m.in. sposobu przeprowadzania procedur działań osłonowych, a jeszcze bardziej konkretnie dotyczących np. podejmowanych działań sprawdzających (wiarygodność, uczciwość, posiadane kompetencje, doświadczenie kontrahentów, celowość i gospodarność wydatków, przejrzystość procedur podejmowania decyzji). I co jest rzeczą kluczową, czy sprawdzenia i ustalenia CBA oraz czynione w nich rekomendacje są wykonywane zanim decyzje zostaną podjęte a środki wydane, jednakże sposób ujęcia tej sprawy w dokumencie opisującym działania CBA w 2025 roku wskazują na rozumienie roli mechanizmów osłonowych realizowanych przez CBA.
Całościowy obraz CBA wyłaniający się z Informacji rocznej o działalności CBA w 2025 roku niestety buduje obraz wygaszania służby antykorupcyjnej, a także dowodzi, że Biuro zajmuje się coraz mniej znaczącymi sprawami. Za szczególnie niepokojące należy uznać dane dotyczące śledztw prowadzonych na podstawie materiałów własnych CBA, w tym pozyskanych w ramach działań operacyjno-rozpoznawczych, zaniechanie korzystania z operacji specjalnych, w tym kontrolowanego wręczenia korzyści majątkowych, a także widoczny brak stosowania mechanizmów kontrolnych i śledczych wobec środowisk pełniących najważniejsze funkcję we władzach samorządowych i w centrali rządowej. Niestety analiza sprawozdania wskazuje na rozpoczęcie procesu wygaszania aktywności i wstrzymanie ofensywnych działań Biura, co wiązać się już musi z mniejszą skutecznością systemu antykorupcyjnego w Polsce. Sprawozdanie z działalności CBA dowodzi, że rok 2025 był rokiem zaciągania hamulca w tej sprawie.
Ernest Bejda
Stanisław Żaryn
Dodaj komentarz